1. Vadeli satış kâr yaratır, nakdi geciktirir
Ürün bugün satılır ve gelir kaydedilir; ancak müşteri 90 gün sonra ödeme yapabilir. Aynı dönemde tedarikçiye 30 günde ödeme yapılıyorsa aradaki 60 günlük fark şirketin finansman ihtiyacına dönüşür.
2. Büyüme nakit tüketebilir
Hızlı büyüyen şirket daha fazla stok tutar, daha fazla alacak finanse eder ve daha yüksek operasyon giderine katlanır. Kârlı büyüme bile işletme sermayesi yeterli değilse nakit açığı oluşturabilir. Bu nedenle büyüme oranı kadar büyümenin nasıl finanse edildiği önemlidir.
3. Stok, nakdin beklediği yerdir
Satılmayan veya yavaş dönen stok bilanço üzerinde varlıktır fakat bankadaki para değildir. Stok süresi uzadıkça finansman ihtiyacı artar. Özellikle yüksek faiz ortamında stok yönetimi doğrudan kârlılığı ve nakit dayanıklılığını etkiler.
4. Kredi taksiti ve yatırım harcaması kâr tablosunda aynı görünmez
Anapara ödemeleri muhasebe kârını doğrudan azaltmaz; fakat nakit çıkışıdır. Benzer şekilde makine, araç veya tadilat gibi yatırımlar nakdi hemen tüketirken gider etkisi amortisman yoluyla yıllara yayılır. Bu yüzden kâr tablosu tek başına ödeme gücünü göstermez.
5. Nakit akışını üç başlıkta izleyin
Faaliyetlerden nakit akışı işletmenin çekirdek işinden ürettiği nakdi; yatırım nakit akışı sabit kıymet ve yatırımları; finansman nakit akışı ise kredi, sermaye ve temettü hareketlerini gösterir. Sağlıklı işletmede uzun vadede faaliyetlerden pozitif nakit üretimi beklenir.
6. Nakit tahmini haftalık ve aylık yapılmalıdır
Yalnızca ay sonu banka bakiyesine bakmak geç kalmış bir kontroldür. Büyük tahsilat ve ödemeleri, vergi, maaş, kira, kredi ve tedarikçi vadelerini içeren 8–13 haftalık nakit tahmini erken uyarı sağlar.
7. Yönetim sorusu: Açık geçici mi yapısal mı?
Sezonluk veya tek seferlik yatırım kaynaklı açık ile faaliyet modelinin sürekli kredi gerektirdiği yapısal açık aynı değildir. İkinci durumda fiyatlama, tahsilat, stok, maliyet ve iş modeli birlikte gözden geçirilmelidir.
Uzman gözüyle: nakit krizi çoğu zaman erken sinyal verir
Nakit sıkışıklığı genellikle bir günde ortaya çıkmaz. Tahsilat süresinin yavaş yavaş uzaması, stokların satıştan hızlı büyümesi, kısa vadeli kredilerin sürekli çevrilmesi ve tedarikçi vadelerinin gerilmesi erken sinyallerdir. Yönetim bu göstergeleri aylık bilanço kapanışını beklemeden izlemelidir. Özellikle büyüme dönemlerinde “satış yükseliyor” rahatlığı tehlikeli olabilir; çünkü her yeni satış ek stok ve alacak finansmanı yaratabilir. İyi nakit yönetimi, kasada para kalmadığında kredi aramak değil; önümüzdeki 8–13 haftadaki açığı önceden görüp tahsilat, stok, ödeme takvimi ve finansman kararlarını birlikte ayarlamaktır.
Pratik kontrol listesi
- 8–13 haftalık nakit tahmini
- Müşteri tahsilat günleri
- Tedarikçi ödeme günleri
- Stokta kalma süresi
- Kredi anapara ve faiz takvimi
- Vergi/maaş/kira gibi sabit nakit çıkışları
- Yatırım harcamalarının finansman kaynağı